BƏƏ-nin daxil olduğu ticarət dəhlizi Avrasiyanı dəyişə bilər

2022-08-23 10:58:00

BƏƏ-nin daxil olduğu ticarət dəhlizi Avrasiyanı dəyişə bilər

Hindistan və İsrailin də daxil olduğu dəhliz Ərəb dənizini birləşdirəcək, yeni dəhlizdə BƏƏ geoiqtisadi xəritənin mərkəzidir

Hindistan, Ərəbistan və Aralıq dənizi arasında mərkəzində BƏƏ-nin yerləşdiyi ticarət dəhlizi yaranır ki, bu da Hind okeanı regionu, Yaxın Şərq və Avropa arasında ticarətin strukturunu dəyişdirir. Haqqında söhbət gedən dəhliz bu prosesdə Avrasiyanın cənub cinahında geosiyasəti də yenidən müəyyənləşdirir. Yeni dəhliz Avrasiyanın cənub dəniz kənarı boyunca uzanır, BƏƏ limanları isə Hind okeanında əlaqə halqası rolunu oynayır.

Hindistan-Ərəbistan-Aralıq dənizi arasında Hind okeanı regionu, Yaxın Şərq və Avropa arasında ticarəti dəyişdirən, BƏƏ-nin dəniz dəhlizinin qovşağı olduğu yeni ticarət dəhlizi meydana gəlməkdədir. Bu prosesdə məlum dəhliz Avrasiyanın cənub kənarı boyunca geosiyasəti də yenidən müəyyənləşdirir. Dəhlizin əsas ana xətti Ərəb dənizi və Şərqi Aralıq dənizini Hindistan, BƏƏ və İsraili birləşdirən, Asiyadan Avropaya üz tutan multimodal dəniz nəqliyyatı marşrutudur. Hindistan-Ərəb-Aralıq dənizi dəhlizində ən son hadisə iyulun 14-də İsrailin Hayfa limanını Hindistanın Adani Limanları və Xüsusi İqtisadi Zona Ltd-nin rəhbərlik etdiyi konsorsiuma alması oldu. Yeni dəhliz Avrasiyanın cənub dəniz kənarı boyunca uzanır, BƏƏ-nin limanları Hind okeanının bağlayıcı nəqliyyat qovşağı rolunu oynayır. Hindistanın qərb sahilindən BƏƏ-yə gələn mallar daha sonra Səudiyyə Ərəbistanı və İordaniya vasitəsilə BƏƏ-dən qurulan dəmir yolu xətti ilə İsrailin Aralıq dənizi sahilindəki Hayfa limanına daşınacaq.

Hayfadan Avropanın materik hissəsinə-Yunanıstanın Pireydəki nəhəng daşıma limanında və ya İtaliyanın Tarantodan tutmuş Triestə qədər böyük limanlarında Trans-Aralıq dənizi marşrutu sayəsində BƏƏ Hindistan və Avropanı əhatə edən ticarət əlaqəsinin dəniz mərkəzində oturur. Pirey və ya İtaliya limanlarından yük daşıyan dəmir yolu xidməti o deməkdir ki, dəhlizdən mallar Avropanın əsas bazarlarına və istehsal mərkəzlərinə çata bilər. Məsələn, Mumbaydan çıxan Hindistan malları Avropa qitəsinə-Pireyə 10 günə çata bilər.

Hindistan-Ərəb-Med dəhlizi Çinin “21-ci əsr Dəniz İpək Yolu”na (Pekinin Kəmər və Yol layihəsi) və İran mərkəzli Şimal-Cənub Beynəlxalq Tranzit Dəhlizinə (INSTC) alternativ olaraq üçüncü Asiya-Avropa marşrutu təqdim etməklə dəniz əlaqəsinin geosiyasi göyərtəsini dəyişdirir.

Çinin Dəniz İpək Yolu Cənub-Şərqi Asiyadan qərbə doğru uzanan Çin tərəfindən tikilmiş bir sıra limanlardan ibarətdir. Hindistan özünün şərq cinahında Myanma və Banqladeşdə, Hindistanın cənub cinahında Şri-Lankada və qərb cinahında Pakistanda Çinin dəstəklədiyi limanlarla Pekinin Dəniz İpək Yoluna Yeni Dehlidə dənizin mühasirəyə alınmasına aparan layihə kimi baxır.

Yeni Dehlinin bu strateji çağırışa cavabı INSTC- Çabaharda İran sahillərində müasir dərin dəniz limanı və Çabahardan şimala doğru uzanan avtomobil və dəmir yolu xətləri sayəsində İran, Mərkəzi Asiya və Rusiyanı  Avropaya, həmçinin İran, Əfqanıstan və Orta Asiyaya bağlayan modal dəhliz. 20 il ərzində bir sıra geosiyasi və iqtisadi uğursuzluqlarla üzləşən INSTC hələ də tam reallaşa bilməyib. Bütün "yumurtaları Qərbin sanksiyaları altında olan İranla Rusiyanın mərkəz mövqedə olduğu Asiya-Avropa kommersiya marşrutunun səbətinə qoymaq" strateji baxımdan ehtiyatsız olduğu qədər Yeni Dehlinin Vaşinqtonla hazırkı münasibətləri üçün də problemlidir. Alternativ olaraq, Hindistan-Ərəbistan-Aralıq dənizi dəhlizi Hindistanın ikinci ən böyük ticarət tərəfdaşı olduğu BƏƏ-də toplanmış üçüncü yolu təmin edir. Avropaya Aralıq dənizi çıxışı isə Hindistanın aparıcı innovasiya, kənd təsərrüfatı və su texnologiyası tərəfdaşı olan İsraildir. Üç Asiya ölkəsinin başçılarının ABŞ prezidenti Co Baydenlə görüşdüyü "I2U2" sammitində dəhlizin aspektləri gündəmə gətirilsə də, dəhlizə Vaşinqtonun Yaxın Şərq dördlüyü adlanan məkan yaratmaq səyi kimi baxmaq səhv olardı. Əslində, ABŞ-ın dəhlizlə çox az əlaqəsi var. Yaxın Şərq İnstitutunun son araşdırmasında qeyd edildiyi kimi, Hind-Ərəb-Aralıq dənizi dəhlizi BƏƏ, Hindistan və İsrail arasında “özəl sektor, ikitərəfli dövlət-özəl tərəfdaşlıq vasitəsilə diqqətlə inkişaf etdirilən birgə müəssisə investisiyaları vasitəsilə” irəliləyir.

Əbu-Dabi 2017-ci ildə Yeni Dehli ilə dəniz nəqliyyatı, yük logistikası və anbar sahəsinə dair müqavilələr də daxil olmaqla 14 Hərtərəfli Strateji Tərəfdaşlıq sazişi imzalayanda dəhliz üçün kursu müəyyənləşdirdi. İlk olaraq Hindistandan Yaxın Şərqə ərzaq istehsalı və paylanmasına diqqət yetirən BƏƏ qlobal logistika və liman əməliyyatları üzrə dünya lideri "DP World", daşınmaz əmlak inkişafı nəhəngi "Emaar Group" kimi tanınmış BƏƏ şirkətləri ilə dəhlizin logistika və paylama infrastrukturunu inkişaf etdirir.

Ayrıca İsrailin innovativ aqrotexniki və su texnologiyası on ildən artıqdır ki, Hindistanın qida istehsalı sisteminin inkişafına öz töhfəsini verir və Hindistanın ərzaq istehsalı səviyyəsini rekord məhsuldarlığa çatdırmağa kömək edir. Hindistanın kənd təsərrüfatı biznesi ekosisteminin ayrılmaz hissəsi olan İsrail firmaları Hindistanda istehsal,  tədqiqat və təkmilləşdirmə obyektlərini, çox vaxt birgə müəssisələr kimi yerləşdirirlər. Məsələn, İsrailin bitki mühafizəsi şirkəti ADAMA Agricultural Solutions Qucarat əyalətində istehsal zavodu və Heydərabadda tədqiqat və inkişaf mərkəzi olan Hindistan sənayesinin lideridir. İsrailin damcı suvarma sistemləri istehsalçısı Metzer və Hindistan boru kəməri istehsalçısı Skipper 50-50 müştərək müəssisə olaraq Hyderabadda damcı suvarma sisteminin komponentləri istehsal edir. 2022-ci ildə Hind-Ərəb-Araliq dənizi dəhlizi BƏƏ-nin həm Hindistan, həm də İsrail ilə hərtərəfli ticarət müqavilələri imzalamaq istəyi ilə daha da inkişaf etdirildi. BƏƏ, İsrail və Hindistan arasında üçtərəfli sammit dəniz dəhlizi üçün məntiqli növbəti addım olsa da, ABŞ-ın "I2U2" sammitində iştirakı dəhlizin Hind-Sakit okean regionunun geosiyasətində strateji əhəmiyyətini nümayiş etdirir. 2021/22 maliyyə ilində ABŞ Hindistanın ən böyük ticarət tərəfdaşı olmaq üçün Çini qabaqlayıb. Buna baxmayaraq, Pekinin ticarət izi nəhəng olaraq qalır. Çin BƏƏ-nin ən böyük ticarət tərəfdaşıdır və İsrailin ikinci ən böyük ticarət tərəfdaşıdır. Pekin İsrailin Hayfa körfəzində inşa etdiyi ən müasir özəl limanı növbəti 25 il ərzində işlətməyi planlaşdırır.

Hind-Ərəb-Aralıq dənizi dəhlizi BƏƏ üçün strateji tarazlığı təmin edir. Yeni ticarət yollarının və Əmirlik-İsrail-Hindistan dəyər zəncirlərinin mərkəzində olmaqla, üç ölkə arasında əməkdaşlıq BƏƏ-nin artan beynəlxalq ticarəti üçün artan dayanıqlıq səviyyəsini təmin etməyə kömək edir.

Ülviyyə ŞÜKÜROVA,

Hurriyyet.az


Ada Studiya

Ailə, uşaq, fərdi, hamilə, cütlük və ad günü çəkilişləri.
Əlaqə: 0557949055
İnstagram: _ada_studio
Tiktok: adastudiya


Load Time (S) : 0.076466